آرامگاه امامزاده سيدمحمد از نوادگان امام موسي كاظم(ع)؛ گنبد خشتي، ضريح طلايي و دلهاي عاشق
500متر، اين تمام فاصله آرامگاه امامزاده سيدمحمد(ع) تا حرم امام رضا(ع) است. خيابان طبرسي؛ طبرسي5. تابلوي آرامگاه امامزاده در ورودي كوچه كنار تابلوي طبرسي5 كه شهرداري آن را نصب كرده است، خودنمايي ميكند.
براي رسيدن به آرامگاه اين امامزاده بايد از كوچهاي قديمي و از كنار مغازههاي كوچك رد شوم. وارد طبرسي5 كه ميشوم، چند متر جلوتر بايد به سمت چپ بروم و بعد از طي كردن چند قدم آرامگاه امامزاده سيدمحمد(ع) از فرزندان حضرت حمزهبن موسيبن جعفر(ع) در سمت چپ كوچه نمايان ميشود. اينجا آرامگاه سيدي موسوي به نام سيدمحمد است كه از نوادگان امام موسي كاظم(ع) است كه نسبتش به واسطه17نسل به اين امام همام برميگردد.
اينكه سيدمحمد چطور و چگونه در مشهد حضور يافته دقيقا مشخص نيست اما برخي از كارشناسان و صاحبنظران معتقدند؛ چون خانواده آلمحمد(ص) جزو اصليترين افراد در مبارزه با حكومتهاي جور بنياميه و بنيعباس بودند، اين احتمال وجود دارد كه با توجه به برپايي نهضتهاي گوناگون و پياپي در ايران عليه دستگاه ظلم بنياميه و بنيعباس، امامزاده سيدمحمد مانند بسياري از اولاد رسولاكرم(ص) براي مبارزه با حكومت وقت رهسپار ايران شده و در كنار آرامگاه حضرت امام عليبنموسيالرضا(ع) سكني گزيده است. اما آنچه كه بهطور دقيقتر مشخص است، اين است كه براساس آنچه كه از قديميترين آثار و اشياء كتيبهدار حرم مطهر رضوي به دست آمده، حداقل از قرن ششم هجري سادات موسوي شهر مشهد، ادارهكننده حرم رضوي بودند كه قديميترين تاريخي كه در حرم امام رضا كتيبه شده، متعلق به كاشيهاي پيرامون بقعه مطهر معروف به كاشي سنجري است و در آن نام چند تن از سادات موسوي ديده ميشود.
آرامگاهي در زيرزمين
آرامگاه امامزاده سيدمحمد در فاصلهاي پايينتر از سطح زمين قرار دارد و براي وارد شدن به حرم و رسيدن به ضريح امامزاده بايد پلهها را يكييكي طي كنم. دقيقا 12پله است، چون شمردم ميدانم. پلهها را يكييكي پايين ميروم. جنس پلهها از خشت پخته است و ديوارهاي آرامگاه نيزاينگونه به نظر ميرسد. ورودي خانمها از آقايان جداست اما كشفداري مشترك است. مردها بايد از راست وارد حرم شوند و خانمها از سمت چپ. اينجا به خانمهايي كه چادر ندارند، چادر امانتي هم ميدهند كه روي آن كلمه «وقف» خودنمايي ميكند. مردم بنا به اعتقاداتي كه دارند، در حد وسع و توان خود براي حرم امامزاده وقف ميكنند؛ از چادر رنگي گرفته تا مهر نماز و پارچههاي سياه يا قالي و موكت. شايد برايتان جالب باشد كه بدانيد؛ «نان و ماست» يكي از قديميترين نذرهايي است كه هر سهشنبه در اين امامزاده انجام ميشود. شايد براي همين است كه امامزاده سيدمحمد به امامزاده«نانماستي» هم در بين همسايههاي امامزاده و مشهديهاي قديم معروف است.
اين را سيدابراهيم رضوي مسئول امور انتظامات و خدام آستان مقدس امامزاده سيدمحمد نيز تاييد ميكند و ميگويد: قديميترها ميگويند؛ درگذشته اينجا درخت توت تنومندي وجود داشته و هر سهشنبه مردمي كه نذر داشتند به امامزاده ميآمدند و نان و ماست نذري ميدادند و حاجت ميگرفتند. او ميگويد: الان هم اين سنت قديمي ادامه دارد، منتهي ماستي كه ميدهيم، بهداشتي است. رضوي با لبخند مليحي ادامه ميدهد: ما اينجا صندوقي به نام صندوق نان و ماست داريم و جالب است، بدانيد؛ هنوز هم خيليها با همين نان و ماست حاجت ميگيرند.
امامزاده سيدمحمد كيست؟
امامزاده سيدمحمد از نوادگان حضرت حمزهبنموسيبنجعفر(ع) است كه آرامگاه او معروف به گنبد خشتي است و در كنار زيارتگاههاي مهمي مانند خواجهمراد، خواجهربيع، خواجهاباصلت، پير پالاندوز و از همه مهمتر بارگاه ملكوتي حضرت رضا(ع) مامن و ملجا دلهاي خستهاي است كه به شوق زيارت امام هشتم(ع) به سرزمين خورشيد سفر ميكنند.
نام كامل اين امامزاده، سيدمحمد بنطاهر بنمحمود بنحسينبن طاهر بنحسنبن عليبن محمدبن موسيبن جعفر بنمحمد بن اسماعيلبن احمدبنمحمد بن احمد بن محمد بن قاسمبنحمزهبن موسيبن جعفر(ع) است كه معروف به امير سلطان غياثالدين يا همان امامزاده سيدمحمد است و آرامگاه وي به گنبد خشتي معروف ميباشد. علت اين نامگذاري هم براي اين است كه نماي بيروني گنبد در زمان احداث تماما از خشت خام ساخته شده است هرچند در سال 1340 شمسي گنبد كاشي شد اما با توجه به اينكه كاشيكاري انجام شده تناسبي با بناي گنبد خشتي نداشت در سالهاي 1368 و 1364 شمسي كاشيها برچيده و قسمت بالاي گنبد مجددا آجرپوش شد.
حال و هواي حرم
مساحت آرامگاه تقريبا 300متر است با 220خادم افتخاري كه براي خودش ساعت كاري هم دارد. صبحها از نماز صبح باز است و شبها اگر زمستان باشد، حداكثر تا 8شب و اگر تابستان باشد تا 10شب هم پذيراي زائران است.
بيشتر بازاريها و مغازهدارهاي اطراف حرم امامزاده، نماز خود را با جماعت در اين حرم اقامه ميكنند و علاوه بر نماز جماعت، مراسم مذهبي مانند؛ قرائت زيارت عاشورا هم در اينجا برگزار ميشود.
ضريح امامزاده سيدمحمد هم مثل ضريح ساير امامان و امامزادهها از جنس طلا و زردرنگ است. داخل ضريح اسكناسهايي به چشم ميخورد كه مردم نذر امامزاده كردهاند. بوي عود و گلاب در فضاي آرامگاه پيچيده است و يك بخاري بزرگ در گوشه حرم به زائران گرما ميبخشد. چهار تا گلدان با گلهاي مصنوعي در بالاي چهار گوش ضريح چيده شده و دورتادور ضريح پلاكهايي منقش به اسامي و صفات خداوند نصب شده است. در هر دو طرف ضريح يعني هم قسمت خانمها و هم قسمت آقايان زيارتنامه اولاد ائمه(ع) روي ديوار نصب شده است. خوب كه دقت ميكنم؛ اينجا دوربين هم دارند كه از آن بالا مواظب اوضاع است.
قسمتهاي بالاي گنبد خشتي هم در جاي خودش جالب توجه است. يك بناي قديمي با چهار ايوان در چهار طرف كه يكي از آنها مدخل اصلي است. اين فضاي چهار پهلو در بالا تبديل به فضايي هشتپهلو شده كه داراي هشت پنجره در زير گنبد است.
زائران امامزاده سيدمحمد در واقع همان زائران حضرت امام رضا(ع) هستند. هرچند مشهديها زيادي نيز به زيارت اين امامزاده ميآيند، اما آنطور كه «سيدمهدي سيدي» پژوهشگر و مشهدشناس در يكي از كتابهاي خود نوشته است، زائران مزار برادرزاده امام رضا(ع) بيشتر از اهالي نوغان مشهد هستند، ضمن اينكه اهالي خطه، گرگان، مازندران،گيلان، آذربايجان و همچنين شيعياني از كشورهاي افغانستان، پاكستان، هندوستان، عراق، امارات، عربستان، تركيه، بحرين، لبنان، سوريه و چند كشور اروپايي نيز از زائران اين امامزاده هستند. بعضي از زائران امامزاده سيدمحمد را به اشتباه برادر امام رضا(ع) ميدانند و براي همين زائراني كه از شمال به زيارت اين امامزاده ميآيند، او را «فقير برار» مينامند. مشهديهاي قديم بهواسطه نان و ماست نذري، امامزاده سيدمحمد را «امامزاده نون و ماستي» يا «آقا نون ماستي» خطاب ميكنند و آذريها نيز به او لقب «كاسب آقا» دادهاند.
چهارشنبهها روز زيارتي امام موسيبنجعفر(ع) و نوادگان آن حضرت است. براي همين چهارشنبهها حرم امامزاده سيدمحمد شلوغتر ميشود. هر چند جمعهها نيز يكي از روزهاي شلوغ آرامگاه امامزاده است.
در نظر آنهايي كه به زيارت ميآيند، امامزاده ارج و قرب ويژهاي دارد. زائران حرم امامزاده از روي اخلاص او را زيارت كرده و حاجت خود را بيان ميكنند. بيشتر از يك ساعت از حضورم در حرم امامزاده سيدمحمد ميگذرد و بدون اينكه بدانم، چرا حس خوشايندي دارم. گوشه گوشه حرم زائراني را ميبينم كه به نماز ايستادهاند و بعضيها هم يك گوشه در حال خواندن قرآن يا دعا كردن هستند. پيرمرد با صفايي اطراف ضريح در حال زيارت است. ضريح را ميبوسد و دست بر روي سينه به امامزاده تعظيم ميكند. روي ديوار زيارتنامه اولاد ائمه(ع) با خط درشت بر روي يك تابلو نصب شده است. روبهروي تابلو كنار ضريح امامزاده ميايستم و آرام زمزمه ميكنم: السلام علي جدك المصطفي.....
مهدي ارجمند
محلات :. ۱۳۸۹/۱۰/۲۹ :. در شهر روزنامه شهرآرا